YAŞASIN! ARTIK BEZİ ÇIKARABİLİRİZ !

YAŞASIN! ARTIK BEZİ ÇIKARABİLİRİZ !

Dr. Neslihan Kuloğlu Türker
Psikolojik Danışman, Özel Eğitimci,   neslihan@uyumegitim.com.tr

Bezli yaşam “Çocuğumun çişi/kakası geldi mi? Yoksa altına mı kaçırdı? Eyvah, tuvalete yetişemeyeceğiz.” düşünceleri olmadan rahatça anı yaşamak demektir. Bununla birlikte bez satın almak için ciddi paralar harcamak, o minik poponun pişik olmamasını sağlamaya çalışmak, başkalarının “hala bez mi kullanıyorsunuz?” sorusuna maruz kalmak, ilerleyen yaşla birlikte bez alışkanlığı yerleştikçe bezden ayrılmakta zorlanmak, tuvalet ihtiyacının doğal ve sağlıklı bir şey olduğunu kabullenmekte güçlük çekmek ve utanmak anlamlarına gelebilir.
“Tuvalet eğitimini kazanmak” adını verdiğimiz ve  bebeğin çişini-kakasını tuvalete yapmasını ifade eden beceri yaklaşık olarak 1.5-3 yaş aralığında kazanılması beklenen önemli bir gelişimsel aşamadır. Çocukların çişlerinin-kakalarının geldiğini fark edip tutmaları, tuvalete gitmeleri gerektiğini düşünmeleri,  tuvalete kadar ulaşmaları için belirli bir nörolojik, fizyolojik ve duygusal gelişime sahip olmaları gerekir.
Tuvalet eğitimine daha erken dönemde başlamak ve aşırı baskı kurarak bir an önce çocuğun temiz kalmasını sağlamaya çalışmak, çocuktan hem fizyolojik olarak yapamayacağı bir şeyi yapmasını istemek demektir hem de ilerde gelişebilecek bazı ruhsal sorunların başlamasına neden olabilir. Ancak hiç eğitim vermemek, “zamanı gelince kendi söyler” diye bırakmak da hem çocuğun tuvalet eğitiminin gecikmesine hem de ruhsal açıdan sorunlara neden olur. Bu nedenle çocuğun hazır olduğu düşünüldüğünde geciktirmeden eğitime başlamak gerekir.
Çocuk;
Gündüz uykularından kuru kalkıyorsa,
Bezi gündüz en az 2 saat kuru kalabiliyorsa,
Bağırsak hareketleri düzenli ve önceden tahmin edilebiliyorsa,
Yüz mimikleri, duruşu veya kelimelerle tuvaletinin geldiğini gösteriyorsa,
Altını kirlettiğinde rahatsız oluyorsa ve bezinin değiştirilmesini istiyorsa,
Bezsiz dolaşmak istiyorsa.
Tuvalette (adaptör kullanarak) beş dakika yardımsız oturabiliyorsa tuvalet eğitimine hazır demektir.
Tuvalet eğitimini aşamalardan oluşturmak, uygulama sürecinde anne-babalara rahatlık sağlar. Bu aşamaların belli bir süresi yoktur. Çocuğun hazır oluşluğuna ve ailenin tutumuna bağlı olarak birkaç gün ile birkaç ay arasında değişebilir.
1. Aşama ; Gündüz evde bezin çıkarılması
2. Aşama ; Gündüz kısa süreli dışarı çıkışlarda bezin çıkması
3. Aşama ; Gündüz uzun süreli dışarı çıkışlarda bezin çıkması
4. Aşama ; Gündüz uykularında bezin çıkması
5. Aşama ; Gece uykularında bezin çıkması
Kabul etmeliyiz ki doğduğu andan itibaren poposunda bezle yaşamaya alışmış bebek için bezi çıkartmak hiç kolay değildir. Tuvalet eğitiminde yaşanan süreçler ve tamamlanma süresi çocuktan çocuğa değişir. Eğitime başlamadan önce aşağıda örnekleri verilmiş bazı ön çalışmaların yapılması bu sürecin hem çocuk için hem de aile için daha ılımlı ve kolay geçmesini sağlayabilir;
 Tuvalet eğitimi ile ilgili kitaplar okunarak, anlatılarak süreci anlaması sağlanabilir.
 Tuvalet eğitimine başlamadan önce hazırlık aşamasında çocuğun kendi oyuncaklarına «tuvalet eğitimi vermesi» ya da «tuvalete götürmesi» sürece uyum sağlamasını kolaylaştırabilir.
 Bezine yaptığı kakalar birlikte tuvalete dökülerek, güler yüzle, sevimli bir ses tonu ile «bay bay kakalar» denerek kakaların tuvalete gitmesi gerektiği gösterilebilir.
 Tuvaletin/banyonun duvarlarına çıkartmalar, resimler yapıştırarak çocuk için daha çekici hale getirilebilir.
 Çocuğun anne-babasını tuvaleti kullanırken görmesi sağlanarak bu işin ne kadar doğal ve istendik olduğunu anlaması ve model alması sağlanabilir.
Ön hazırlıklar yapıldıktan sonra tuvalet eğitimi sürecini resmen başlattığınızda dikkat etmeniz gereken en önemli nokta gün içinde dikkatli bir gözlemci olarak davranmak ve sık aralıklarla çocuğunuzu tuvalete götürmek olacaktır. Tuvaletteki oturma süresinin 5-10 dakikadan fazla olmaması ve oturduğu süre içinde çocuğunuzun orada olmaktan keyif almasını sağlamanız olası bir direnci ortadan kaldıracaktır. Bu süreç içinde siz de çocuğunuzun karşına oturabilir, “tuvalet masalı” anlatabilir, tuvalet konulu sohbetler yapabilir ya da tuvalet ile ilgili kitaplara bakabilirsiniz.
Çocuğunuz onu her tuvalete oturttuğunuzda çişini / kakasını yapmayabilir. Böyle durumlarda yaklaşık yarım saat sonra yeniden tuvalete gitmeniz gerekecektir. Eğer çişini tuvalete yaptıysa o zaman 1 saat kadar bekleyip götürebilirsiniz.
Çocuğunuz tuvalete çişini /kakasını yaparsa onunla gurur duyduğunuzu, tuvalete çişini /kakasını yapmasından dolayı mutlu olduğunuzu söyleyerek ödüllendirebilirsiniz.  Şaka bile olsa «Ayy, çok pis koktu, ne kadar kötü…» gibi tepkilerde bulunmamalısınız. Bu gibi tepkileriniz yaptığı eylemden utanmasına ve kötü bir şey yaptığını düşünmesine yol açabilir.
Tuvalet eğitimi sürecinde her çocuk gibi sizin çocuğunuz da ara sıra çiş/ kaka kazaları yaşayabilir. Bu gibi kaza durumların da panikle hareket etmeniz olumsuz etkilere neden olabilir. Altını ıslattığı zaman yapılması gereken, mümkün olduğunca tepkisiz kalmak, sakin bir ses tonu ile tuvalete gitmesi gerektiğini hatırlatmak ve hiçbir şekilde cezalandırmamaktır. 
Unutmayın! O daha çok küçük ve öğrenmesi gereken pek çok özbakım becerisinin henüz ilkini öğreniyor.

UYUM Çocuk, Aile ve Yetişkin Danışmanlık Hizmetleri
www.uyumegitim.com.tr
Prof. Dr. Ahmet Taner Kışlalı Caddesi,
2864.cadde, No:40-M, Çayyolu, Ankara
(312) 222 02 09 – 222 78 79, (544) 454 52 92

ayınetkinliği